Επετειακό έτος Θερμοπύλες – Σαλαμίνα 2020

Η Μάχη των Θερμοπυλών

Διεξήχθη στις αρχές του Σεπτεμβρίου του 480 π.Χ. (παράλληλα με τη ναυμαχία του Αρτεμισίου) μεταξύ των Ελλήνων και των Περσών, κατά την δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα. Οι Πέρσες, κύριοι της Μικράς Ασίας και κυρίαρχοι των εκεί ελληνικών πόλεων, είχαν ηττηθεί στον Μαραθώνα δέκα χρόνια νωρίτερα (490 π.Χ.), την εποχή του Πέρση βασιλιά Δαρείου, με επί κεφαλής τους στρατηγούς του Δάτη και Αρταφέρνη. Το σχέδιο όμως της υποταγής και των πόλεων της Ελλάδας παρέμενε και γι’ αυτό ετοίμασαν μια δεύτερη εκστρατεία στην ελληνική χερσόνησο, αρχηγός της οποίας ήταν τώρα ο ίδιος ο βασιλιάς των Περσών, γιος του Δαρείου, ο Ξέρξης.

Το εκστρατευτικό σώμα του Ξέρξη ήταν τεράστιο και στελεχωνόταν όχι μόνον από τους Πέρσες αλλά κι από όλους τους υποταγμένους στην περσική αυτοκρατορία λαούς της Ανατολής. Οι αρχαίες ελληνικές πηγές αριθμούν τη δύναμή του πέραν του εκατομμυρίου, αλλά και σύγχρονες εκτιμήσεις το ανεβάζουν και έως τις περίπου 300.000 άνδρες (πεζικό και ιππικό). Παράλληλα ένας ισχυρότατος στόλος συνόδευε και υποστήριζε την εξέλιξη της κατά ξηρά εκστρατείας.

Απέναντι σ’ αυτή την απειλή και πραγματοποιούμενη πλέον εισβολή οι ελεύθερες ελληνικές πόλεις, υπό την αρχηγία της Σπάρτης (παραδοσιακά ισχυρότερης κατά ξηρά) και της Αθήνας (ήδη ισχυρής κατά θάλασσα), κατόρθωσαν να συνασπισθούν σε μια ενιαία συμμαχία, συνεδρίασαν στην Κόρινθο κι αποφάσισαν τελικά να προτάξουν αντίσταση στους εισβολείς στην αμυντικά κατάλληλη περιοχή των Θερμοπυλών, όπου στην αρχαία εποχή υπήρχε μόνον ένα στενό πέρασμα ανάμεσα στη θάλασσα του Ευβοϊκού και την οροσειρά του εσωτερικού.

Μετά από τέσσερις μέρες αναμονής, οι Πέρσες επιτέθηκαν, αλλά οι Έλληνες αντιστάθηκαν με επιτυχία για δύο μέρες. Την τρίτη μέρα, ο Εφιάλτης οδήγησε τους Πέρσες πίσω από τις γραμμές των Ελλήνων. Όταν έμαθε την περικύκλωση, ο επί κεφαλής Σπαρτιάτης βασιλιάς Λεωνίδας προτίμησε μάλλον να στείλει τις κύριες συμμαχικές δυνάμεις νοτιότερα, για να οργανωθεί εκεί νέα άμυνα των Ελλήνων, και να διατηρήσει μαζί του στις Θερμοπύλες μονάχα επίλεκτες και εθελοντικές δυνάμεις, τελικά δηλ. οπωσδήποτε τους θρυλικούς 300 Σπαρτιάτες και 700 Θεσπιείς, ώστε να προτάξουν μια τελευταία ηρωική αντίσταση και να επιβραδύνουν κατά ένα στρατηγικά κρίσιμο χρονικό διάστημα την αναπότρεπτη προέλαση στρατού και στόλου των Περσών προς τον νότο. Έπεσαν μέχρις ενός, αλλά και δύο αδελφοί του Ξέρξη έμειναν στο πεδίο της τελικής μάχης.

Η αυτοθυσία και η μέχρις εσχάτων γενναιότητα των αγωνιστών των Θερμοπυλών κατέστησε την ήττα τους μια απαράμιλλη ηθική νίκη που η σημασία και το παράδειγμά της μένουν βαθιά χαραγμένα στην παγκόσμια μνήμη.

Η Ναυμαχία της Σαλαμίνας

Η ναυμαχία αυτή, από τις σημαντικότερες της παγκόσμιας ιστορίας, έλαβε χώρα στα τέλη Σεπτεμβρίου του 480 π. Χ. στο νοτιότερο στενό μεταξύ Σαλαμίνας και Αττικής. Σ’ αυτήν οι Έλληνες, με συγκριτικά πολύ μικρότερες δυνάμεις (περίπου τριακόσια πενήντα πλοία), αλλά με ενότητα κι ευφυή τακτική, συνέτριψαν τον αριθμητικά πολλαπλάσιο περσικό στόλο (πάνω από χίλια πλοία).

Μετά την τελική έκβαση της μάχης των Θερμοπυλών, οι Πέρσες του Ξέρξη προχώρησαν προς την Αθήνα, την οποία κατέλαβαν εύκολα, γιατί οι Αθηναίοι την είχαν εγκαταλείψει. Χρησμός του μαντείου των Δελφών ανέφερε ότι μόνο «τα ξύλινα τείχη» θα τους έσωζαν. Ως τέτοια κατά την ερμηνεία του Θεμιστοκλή θεώρησαν τα πλοία τους, στα οποία και κατέφυγαν. Μερικοί μόνο γέροντες, μη πειθόμενοι στον Θεμιστοκλή, έμειναν στην Αθήνα, κλείστηκαν στην Ακρόπολη κι έφτιαξαν γύρω πραγματικά ξύλινα τείχη. Οι Πέρσες εύκολα τους εξόντωσαν κι έκαψαν την Αθήνα. Σχεδόν ταυτόχρονα, αγκυροβόλησε στον όρμο του Φαλήρου και ο περσικός στόλος, αφού είχε παραπλεύσει την Εύβοια και το Σούνιο.

Οι Αθηναίοι, αφού μετέφεραν τα γυναικόπαιδα για περισσότερη ασφάλεια στην Σαλαμίνα, την Αίγινα και την Τροιζήνα, μπήκαν στα καράβια τους και προετοιμάστηκαν για την αναμέτρηση με τους Πέρσες. Στο πολεμικό συμβούλιο των Ελλήνων, που έγινε στη Σαλαμίνα, ο Σπαρτιάτης ναύαρχος Ευρυβιάδης πρότεινε να υποχωρήσουν προς τον Ισθμό της Κορίνθου, ώστε σε περίπτωση αποτυχίας να καταφύγουν στο εσωτερικό της Πελοποννήσου και να συνεχίσουν από εκεί τον αγώνα. Μαζί του συντάχθηκαν και οι Κορίνθιοι. Ο Αθηναίος Θεμιστοκλής επέμενε να γίνει η ναυμαχία στη Σαλαμίνα και μαζί του συντάχθηκαν οι Μεγαρείς και οι Αιγινήτες. Πίστευε ότι αν ο ελληνικός στόλος αγωνίζονταν σε ανοιχτή θάλασσα με τον συντριπτικά μεγαλύτερο περσικό, η ήττα θα ήταν βέβαιη, ενώ αντίθετα στο στενό της Σαλαμίνας τα πολυάριθμα περσικά πλοία θα υστερούσαν αποφασιστικά σε άνεση κινήσεων. Η άποψη του Θεμιστοκλή συναντούσε ισχυρή αντίδραση. Σε μια στιγμή έντασης, ο Σπαρτιάτης Ευρυβιάδης, τυπικά ο αρχηγός των ελληνικών δυνάμεων, πήγε να χτυπήσει τον Θεμιστοκλή που αντέδρασε με την περίφημη φράση: «Πάταξον μεν, άκουσον δε» (χτύπα με αλλά άκουσέ με).

Για να επιταχύνει έγκαιρα τη ναυμαχία ο Θεμιστοκλής μεταχειρίσθηκε ένα τέχνασμα: Έστειλε κρυφά στους Πέρσες τον παιδαγωγό του Σίκινο να τους παραπληροφορήσει ότι δήθεν οι Έλληνες ετοιμάζονται να εγκαταλείψουν τη Σαλαμίνα και, αν θέλουν να τους νικήσουν, πρέπει να επισπεύσουν τη σύρραξη. Ό Ξέρξης ξεγελάσθηκε και διέταξε να κυκλώσουν τον ελληνικό στόλο αποκλείοντας και τη βόρεια δίοδο υποχώρησής του προς τον Ισθμό της Κορίνθου. Στις κρίσιμες αυτές ώρες, ο πολιτικός αντίπαλος του Θεμιστοκλή κι εξόριστος στην Αίγινα Αριστείδης πέρασε με κίνδυνο τις γραμμές των Περσών, έφθασε στο πλοίο του Θεμιστοκλή, τον ενημέρωσε για τις κινήσεις του περσικού στόλου, κι αποδέχθηκε να πολεμήσει ως απλός στρατιώτης υπό τις διαταγές του.

Με τις παραπάνω ασύμμετρες δυνάμεις, μια αυγή του τέλους Σεπτεμβρίου  του 480 π.Χ. οι δύο στόλοι βρέθηκαν αντιμέτωποι στο νότιο στενό της Σαλαμίνας. Ο Ξέρξης είχε στήσει χρυσό θρόνο πάνω στο όρος Αιγάλεω, για να απολαμβάνει το πολεμικό θέαμα της νίκης του.

Πρώτοι όρμησαν οι Έλληνες, ψάλλοντας τον περίφημο παιάνα: «Ω παίδες Ελλήνων ίτε, ελευθερούτε πατρίδα, ελευθερούτε δε παίδας, γυναίκας, θεών τε πατρώων έδη, θήκας τε προγόνων·νυν υπέρ πάντων αγών». Στη σκληρή σύγκρουση τα πολεμικά άσματα των Ελλήνων, οι σάλπιγγες, οι πολεμικές κραυγές, οι κρότοι από τα τρομερά έμβολα, που μπήγονταν και καθήλωναν τα περσικά πλοία, μετατρέποντας εν μέρει τη ναυμαχία σε πεζομαχία, γενικότερα η όλη ναυτική ικανότητα και γενναιότητα των Ελλήνων, ιδίως των εμπειρότερων Αθηναίων και Αιγινητών, έκαμψαν τους Πέρσες και τους συμμάχους τους Φοίνικες. Ήδη το μεσημέρι η ελληνική νίκη διαφαινόταν. Η μάχη συνεχίστηκε ολοήμερη κι ως το βράδυ ο περσικός στόλος είχε υποστεί πανωλεθρία. Αναφέρεται ότι οι Πέρσες έχασαν 200 πλοία και οι Έλληνες 40. Κατά τη διάρκεια της ναυμαχίας, ο Αριστείδης σε μια παράλληλη επιχείρηση αποβιβάστηκε στην Ψυττάλεια με ομάδα επίλεκτων Αθηναίων οπλιτών και εξόντωσε την εκεί εγκατεστημένη περσική φρουρά.

Ο Ξέρξης κατέφυγε με τα υπολείμματα του στόλου του στον Ελλήσποντο κι από κει στην Περσία. Η ναυμαχία της Σαλαμίνας έδωσε αργότερα (472 π. Χ.) στον συμμαχητή της Αισχύλο την ύλη έμπνευσης για τη μνημειώδη τραγωδία του «Πέρσαι». Η νίκη οφειλόταν κυρίως στη στρατηγική ικανότητα του Θεμιστοκλή και στην ανώτερη ναυτική τέχνη και το ελεύθερο φρόνημα των Ελλήνων, που ανέτρεψαν πάλι τη λογική των αριθμών κι έγραψαν ιστορία.

Το «Ίδρυμα Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη» σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού και το Υπουργείο Εσωτερικών, υπό την αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου, δημιουργεί το πλαίσιο του Επετειακού Έτους «Θερμοπύλες – Σαλαμίνα 2020».

Με απόφαση του Πρωθυπουργού, κυρίου Κυριάκου Μητσοτάκη, η κυρία Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη ορίστηκε Πρόεδρος της Τιμητικής Κοσμητείας του Επετειακού Έτους «Θερμοπύλες – Σαλαμίνα 2020».

Το Eπετειακό ‘Eτος τιμούν με τη συμμετοχή τους στην Τιμητική Κοσμητεία επιφανείς προσωπικότητες από την Ελλάδα και το εξωτερικό μεταφέροντας το μήνυμα του εορτασμού σε ολόκληρο τον κόσμο.

Ταυτόχρονα διαπρεπείς επιστήμονες και καλλιτέχνες, όπως επίσης και σημαντικοί φορείς της χώρας, γίνονται σύμμαχοι της προσπάθειας μέσα από τη συμμετοχή τους στις ποικίλες εκδηλώσεις και πρωτοβουλίες.

Το «Ίδρυμα Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη» αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για να τιμήσει την Επέτειο των 25 αιώνων από τη Μάχη των Θερμοπυλών και τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας: 

Στον χώρο της παιδείας, το Ίδρυμα υλοποιεί εκπαιδευτικά προγράμματα, μαθητικούς διαγωνισμούς και συνέδρια που σκοπό έχουν
να αναδείξουν τη δημιουργικότητα των παιδιών μέσα από τη ζωγραφική, το γραπτό κείμενο και τη θεατρική έκφραση.

Επίσης, διοργανώνει διεθνή συνέδρια και επιστημονικές ημερίδες με τη συμμετοχή καταξιωμένων καθηγητών και ιστορικών που θα
αναδείξουν την ιδιαίτερη σημασία των μαχών.

Ο κόσμος του πολιτισμού και του αθλητισμού, η Ομογένεια και το Πολεμικό Ναυτικό θα συμμετάσχουν επίσης στον κύκλο της
Επετείου με σημαντικές εκδηλώσεις.

Επιπλέον σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες των αντίστοιχων περιοχών, το Ίδρυμα θα δημιουργήσει ανθρωπιστικά έργα για την στήριξη των πολιτών στην καθημερινή τους ζωή.

 του Ζαρίφη Απόστολου

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *