COVID και Έφηβοι (του Ζαρίφη Απόστολου Γ’ Γυμνασίου)

Το να είναι κανείς έφηβος είναι δύσκολο, ανεξάρτητα από το αν υπάρχει πανδημία COVID ή μη.

Η περίοδος COVID ήρθε να πυροδοτήσει μια πολύπλοκη σειρά παραγόντων (αβεβαιότητα, φυσική απομόνωση και άγχος γονέων) τα οποία έχουν αντίκτυπο στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.

Η περίοδος αυτή καθιστά έτσι την εφηβεία ακόμα πιο δύσκολη, ενώ αναδεικνύει και κινδύνους οι οποίοι πρέπει με κάποιον τρόπο να αναχαιτιστούν.

Με το κλείσιμο των σχολείων και ακυρωμένες τις δραστηριότητές τους, πολλοί έφηβοι χάνουν κάποιες από τις σημαντικότερες στιγμές αυτής της πολύ ιδιαίτερης φάσης της ζωής τους.

Αλλά χάνουν και πολλές μικρές και καθημερινές στιγμές, όπως η μη-οργανωμένη επαφή με την παρέα, η συμμετοχή και η αλληλεπίδραση στο μάθημα, η εκδήλωση των (όποιων) συναισθημάτων, η χρήση της γλώσσας–για να αναφέρω μόνο κάποιες από αυτές.

Η εξ αποστάσεως μάθηση, οι περιορισμοί στο σπίτι, η αβεβαιότητα κι η αίσθηση κινδύνου (π.χ., λοίμωξης ή απώλειας κάποιου αγαπημένου τους προσώπου, ή του «πότε» θα γίνει η επανεκκίνηση της οικονομίας και θα λειτουργήσει η επιχείρηση των γονιών), αλλά και η φυσική απομόνωση της περιόδου COVID έχουν αυξήσει το άγχος και την κατάθλιψη στους εφήβους, ενώ αυξημένη είναι κι η ανησυχία για τη χρόνια επίδραση που η περίοδος αυτή θα έχει στην προσωπικότητα και την ψυχική υγεία των εφήβων.

Ασφαλώς και -για μια κατηγορία (ίσως μεγάλη) έφηβων-μαθητών-, η πρώτη φάση της καραντίνας προκάλεσε μια περιέργεια και ίσως και μια ανακούφιση για το γεγονός του ότι δεν είχαν σχολείο.

Όμως εκείνος ο «μήνας του μέλιτος» έχει περάσει ανεπιστρεπτί.

Στοιχεία συστηματικής ανασκόπησης

Συστηματική ανασκόπηση (63 μελέτες και 51.576 συμμετέχοντεςσυνολικά), εξέτασε τον αντίκτυπο της καραντίνας (όχι λόγω COVID) και ιδιαίτερα της μοναξιάς στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων. Η σχέση μεταξύ της μοναξιάς και των προβλημάτων ψυχικής υγείας σε υγιή παιδιά και εφήβους αξιολογήθηκε προκειμένου να προσδιοριστεί εάν η καραντίνα και η κοινωνική απομόνωση μπορούν να αποτελούν προγνωστικούς παράγοντες για προβλήματα ψυχικής υγείας που θα εμφανιστούν μελλοντικά. Έδειξε ότι η κοινωνική απομόνωση και η μοναξιά αύξησαν τον κίνδυνο κατάθλιψης έως και 9 χρόνια αργότερα. Ο παράγοντας «διάρκεια» και όχι ο παράγοντας «ένταση» της μοναξιάς συνδέονταν περισσότερο με τα συμπτώματα ψυχικής υγείας.

Τα ευρήματα από την παραπάνω ανασκόπηση κτυπούν τον κώδωνα του κινδύνου για την τρέχουσα πανδημία COVID. Η αναγκαστική μοναξιά για τους νέους κατά τη διάρκεια των μέτρων περιορισμού μπορεί να επηρεάσει τη μελλοντική ψυχική τους υγεία.

Κάποια στοιχεία από τις ΗΠΑ

Σε πρόσφατη -για παράδειγμα- έρευνα σε μαθητές λυκείου στις ΗΠΑ σχεδόν το ένα τρίτο ανέφεραν ότι αισθάνονται δυσαρεστημένοι ή κατάθλιψη τους τελευταίους μήνες.

Οι έφηβοι ανατρέχουν και βασίζονται στις παρέες τους για να αποκρυπτογραφήσουν τη νέα κατάσταση και τις πιέσεις που αυτή τους επιφέρει.

Έρευνες δείχνουν ότι οι -γενικά- οι έφηβοι εξαρτώνται από τις παρέες τους προκειμένου να διατηρήσουν μιαν αίσθηση αυτοεκτίμησης και να διαχειριστούν το άγχος και την κατάθλιψη.

Το ίδιο ισχύει και στην περίοδο COVID. Όμως, περιέργως (για μια γενιά η οποία συνηθίζει να «συνδέεται» με τις παρέες μέσω των social media), περισσότεροι από το ένα τέταρτο αυτών των μαθητών δήλωσαν ότι δεν αισθάνονται «κοντά» με τους καθηγητές, τους συμμαθητές και γενικότερα τη σχολική τους κοινότητα.

Είναι χαρακτηριστικό ότι -σύμφωνα με στοιχεία που είδα να δημοσιεύονται πρόσφατα από τα Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (ο δικός μας ΕΟΔΥ)- ο αριθμός των επισκέψεων σε εξωτερικά ιατρεία και τμήματα επειγόντων σε παιδιατρικές κλινικές για ζητήματα που σχετίζονταν με την ψυχική υγεία αυξήθηκαν σημαντικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Από την αρχή της πανδημίας, τα συστήματα καταγραφής περιστατικών ψυχολογικής φύσεως σε διάφορες χώρες (εδώ χρησιμοποιώ στοιχεία πάλι από τις ΗΠΑ), έχουν γίνει αποδέκτες κλήσεων και αιτημάτων για βοήθεια από νεαρούς ενήλικες, οι οποίοι εκδήλωναν άγχος και κατάθλιψη, η οποία θα μπορούσε σε κάποιο βαθμό να αποδοθεί στην κοινωνική απομόνωση.

Κάποια στοιχεία και από την Ευρώπη

Αλλά κάποια στοιχεία για την επίδραση της COVID στους εφήβους εμφανίστηκαν πριν από 10 μέρες και στην Ευρώπη. Στην Ολλανδία για παράδειγμα διαπίστωσαν ότι υπήρξε σημαντική αύξηση στα περιστατικά σοβαρού άγχους και προβλημάτων στον ύπνο στους νέους κατά την περίοδο της καραντίνας. Τα παιδιά δε, είχαν περισσότερες πιθανότητες να αναφέρουν προβλήματα ψυχικής υγείας εάν είχαν γονιό που είχε χάσει τη δουλειά του/της ή αν γνώριζαν προσωπικά κάποιον/α που είχε μολυνθεί.

Ο αντίκτυπος της καραντίνας στο συναισθηματικό κόσμο των παιδιών και των εφήβων αξιολογήθηκε και στην Ιταλία και την Ισπανία.4 Η μελέτη συμπερίλαβε περίπου 1200 γονείς παιδιών ηλικίας 3 έως 18 ετών. Συγκρίνοντας τις επιπτώσεις της καραντίνας στα παιδιά τους, με την περίοδο πριν τους περιορισμούς, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το 86% των γονέων ανέφεραν αλλαγές στα συναισθήματα και τις συμπεριφορές των παιδιών τους κατά την καραντίνα. Οι πιο συχνά παρατηρούμενες αλλαγές ήταν η δυσκολία συγκέντρωσης (77%), η πλήξη (52%), η ευερεθιστότητα (39%), η αδυναμία να μείνουν ακίνητοι (ζώα σε κλουβί) (39%), η νευρικότητα (38%), η αίσθηση μοναξιάς (31%), η ανησυχία (30%) και το άγχος (30%). Περίπου το 75% των γονέων ανέφεραν ότι αισθάνονται άγχος για την κατάσταση της καραντίνας. Το σημαντικότερο, το γονεικό άγχος συσχετίστηκε με αυξημένες αναφορές συναισθηματικών και συμπεριφορικών συμπτωμάτων στα παιδιά τους.

Ζητήματα αναπτυξιακής φύσης

Από αναπτυξιακή άποψη, η εμπειρία COVID και η καραντίνα ειδικά αποτελούν σημαντικούς διαμορφωτικούς παράγοντες για την προσωπικότητα των εφήβων.

Η ανάγκη για την εκδήλωση της προσωπικής τους ταυτότητας και την ανάπτυξη του αισθήματος ανεξαρτησίας, 2 διαδικασίες τις οποίες εγγενώς νιώθουν οι έφηβοι, ουσιαστικά παρεμποδίζονται ή επιβραδύνονται όταν βρίσκονται στο σπίτι όλη την ημέρα, μαζί με τους γονείς τους στο διπλανό (ή πολλές φορές και στο ίδιο) δωμάτιο.

Αλλά δεν είναι μόνον αυτό.

Οι δραστηριότητες στις οποίες βασίζονταν προηγουμένως οι έφηβοι προκειμένου να εισπράττουν την πολύ αναγκαία αίσθηση σταθερότητας και χαράς, έχουν διακοπεί ή διαταραχθεί. Οι έφηβοι-μαθητές περνούν μεγάλα τμήματα της ημέρας, κάθε μέρα κοιτάζοντας σε οθόνες. Πολλοί ξενυχτούν σε αυτές μέχρι νωρίς το πρωί και μεταξύ αυτών πολλοί «παλεύουν» για να σηκωθούν από το κρεβάτι το πρωί.

Σε κάποιες δηλώσεις τους που έχουν περάσει από μπροστά μου, οι έφηβοι αναφέρουν ότι «Δεν υπάρχει τίποτα να προσβλέπουν».

Η προβλεψιμότητα είναι μια σταθεροποιητική δύναμη για τα παιδιά και τους εφήβους, αλλά έχει διαταραχθεί από το ξέσπασμα του COVID.

Ακόμα πιο ευάλωτοι: οι έφηβοι που είχαν είδη θέματα με την ψυχική τους υγεία

Η καραντίνα αναμένεται να είναι πολύ-πολύ δυσκολότερη για τους εφήβους που από πριν πάλευαν με το χρόνιο άγχος ή την κατάθλιψή τους.

Αυτοί, βασίζονταν συνήθως στους κοινωνικούς τους κύκλους για ανακούφιση. Μιλούσαν με φίλους/ες, αγκάλιαζαν τους γονείς, και κυρίως ασκούνταν. Όμως πολλά από τα παραπάνω έχουν διαταραχθεί στην καραντίνα.

Ζαρίφης Απόστολος Γ’ Γυμνασίου

Leave a Reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *